Een geslacht van vernuftelingen

31 januari 2013, Ernst Homburg

Op 26 oktober 2012 overleed op de leeftijd van 101 jaar Noor van Andel, ingenieur, ondernemer, kunstliefhebber, vernufteling. Tot op het laatst helder van geest, zelfstandig wonend, en in een voor zijn leeftijd goede gezondheid. Met hem ging een volbloed ingenieur heen, altijd gepassioneerd experimenterend, eigenzinnig, zonder veel ontzag voor bureaucratie, alleen vertrouwend op eigen brein en eigen handvaardigheid. Bij zijn begrafenis vertelde zijn zoon Pek over zijn vaders kampeerbus: zelf gebouwd, uiteraard, tot in het kleinste detail overdacht, alles passend gemaakt en met messing schroeven verbonden. Er kwam geen spijker aan te pas. In een aldus geconstrueerde kist is hij ook begraven. Gehuwd met de kunstenares Hilde Brückmann, een kleindochter van Helene Kröller-Müller, heerste er in het hele gezin Van Andel een creatieve en onafhankelijke geest, die onder andere tot uitdrukking kwam in roepnamen van hun (klein)kinderen, zoals Noki, Pek, Woen, en Eur.

Aan Van Andel koester ik dierbare herinneringen. Van de ruim tien interviews met chemisch-technologen, die James Small en ik in 1997 hielden voor het chemie-gedeelte van TIN20, was het interview met Van Andel zonder twijfel het meest gedenkwaardige.

Het begon allemaal op een vrijdag de dertiende (juni 1997) toen we bij AkzoNobel een interview hadden met de leider van Corporate Research, Noki van Andel, Noor’s oudste zoon. Deze Noki was toen reeds een legendarische figuur binnen de chemische industrie, berucht om zijn tegendraadsheid, bewonderd om zijn creativiteit en genialiteit. Hij ontving ons geheel in stijl. We werden in zijn werkkamer op de bank geparkeerd, maar moesten nog ‘even’ wachten omdat hij – benen op zijn bureau - aan de telefoon met een medewerker over een onderzoeksproject sprak. Bijna een half uur heb ik met stijgende verbazing en bewondering naar dat gesprek geluisterd. Hoofdlijnen kwamen aan bod, maar ook tal van complexe chemische, fysische en technische details. Van Andel bleek het allemaal te beheersen en dacht diep mee met zijn gesprekgenoot. Daarna waren wij aan de beurt. Een interessant gesprek volgde, waarin wij ook het nodige over TIN20 vertelden. ‘Weet je’, zei hij op een gegeven moment, ‘wie je echt moet spreken? Mijn vader. Dat is pas een werkelijke uitvinder. Hij heeft Teepol ontdekt, het eerste synthetische wasmiddel van Shell.’ Dat was een ‘uitvinding’ uit de jaren dertig, en dat de uitvinder daarvan nog zou kunnen leven hadden James en ik nooit durven dromen. In de daarop volgende jaren heeft Noki zich als een leeuw verzet tegen de ontmanteling van het fundamentele onderzoek bij Akzo. Maar tevergeefs. Hij vertrok voortijdig en overleed reeds op 72-jarige leeftijd op 19 april 2011.

Een gedenkwaardige gebeurtenis: de productie van het 30.000ste vat Teepol op 7 maart 1939

Een gedenkwaardige gebeurtenis: de productie van het 30.000ste vat Teepol op 7 maart 1939.

Kort na het gesprek in Arnhem belde ik Van Andel senior. Er ontspon zich een levendig gesprek dat hilarisch eindigde toen hij mij de route naar zijn huis in Boekelo uitlegde. Het deed me denken aan het verhaal van Godfried Bomans over ‘De honderdjarige’, waarbij de journalist zich via kleinzoon en zoon uiteindelijk een weg naar de honderdjarige baant. We moesten naar een groot landgoed in Boekelo, waar een kapitale villa stond, daar woonde hij niet (maar een Van Heek); aan de overzijde van het uitgestrekte gazon achter de villa zouden we een prachtige rentmeesterswoning aantreffen, daar woonde hij ook niet (maar zijn dochter); daarnaast stond een oude houten schuur, en, inderdaad, daar zouden we hem vinden.

Toen we op 31 juli 1997 naar Boekelo reden bleek die beschrijving perfect te kloppen. We troffen een stal aan, die uiterst sober tot woning was ingericht, met een eetkeuken en een slaapkamer; maar in de eetkeuken hingen wel drie Bart van der Leck’s aan de muur! Zelden zal zulke kostbare kunst op zo’n locatie zijn aangetroffen. We werden uiterst hartelijk ontvangen. Van Andel was heel bescheiden over zijn aandeel in de uitvinding van Teepol. Hij gaf veel eer aan zijn baas Van Peski en aan zijn naaste collega’s, en vertelde veel over Shell research in de jaren dat hij daar werkte (1937-1944) en over zijn latere werk als directeur van de Boekelosche Stoomblekerij, een bedrijf van het Van Heek-concern. We moesten en zouden blijven eten. Hij bakte een eitje voor ons. Samen met het glas melk is dat een blijvende herinnering aan deze bijzondere man, die wars was van elke dikdoenerij en poespas. (zie ook de NRC van 3 november 2012, pag. 16). De creatieve omgang met wetenschap en techniek werd door zijn zoons Noki en Pek met ere voortgezet. Pek is regelmatig in de media te vinden met verhalen over ongezochte vondsten (serendipiteit), iets dat hem met de paplepel is ingegoten.

Terug..

Reacties

Pieter (09/11/13)

Het wordt voor Nederland en andere Europese landen noodzaak dat er meer ‘bedacht’ wordt in de techniek. De innovaties die Nederland voortbrengt moeten niet worden over gekocht door buitenlandse bedrijven. Ons voortbestaan hangt af van technische voorsprong. Op www.technischwerken.nl/over-ons beschrijf ik mijn visie over dit onderwerp. Ik hoop dat het Kabinet er voor zorgt dat we niet alleen over een glorierijk verleden kunnen spreken maar ook over een glorierijke toekomst.

Reageren

Naam:
Email:
Reactie:

* Alle velden zijn verplicht

Herhaal de letters en cijfers (om automatische berichten te voorkomen)

This form is generated by FormHandler