Van genialiteit, lef en hufterigheid: aardolie als bindmiddel van de twintigste eeuw (Deel 2)

27 mei 2014, Nil Disco

Deel 2

Lees hier het eerste deel van de blog.

Deterding portret

Portret van Henri Deterding, 1936 - eigendom van Shell 

De "echte" Russische Revolutie van 1917 deed de emmer volledig overlopen. De particuliere olievelden rond Baku (met name van de gebroeders Nobel en de inmiddels in 1911 door Shell aangekochte bezittingen van de Rothschilds) werden kort daarna door de Sovjet staat zonder pardon – en vooral zonder compensatie – genaast als zijnde bezit van het volk. Vervolgens gingen de Bolsheviks hun nieuwe olievoorraden op de Europese markt dumpen voor prijzen waar niet tegen te concurreren viel. Deze ongehoorde zet maakte van Deterding een bittere communisten-hater en markeerde het begin van zijn belangstelling voor het steeds indringender politieke landschap rond het oliebedrijf. In het licht van de latere gebeurtenissen is de vraag gerechtvaardigd of dit voor een "higher simpleton" wel begaanbaar terrein was.

In 1936, op 70-jarige leeftijd, nam Deterding min of meer gedwongen afscheid van zijn functie als Shell directeur. Hij was zoals gezegd steeds halsstarriger geworden in zijn optreden. Bovendien legde hij sinds eind jaren twintig openlijk sympathie aan de dag voor het internationale fascisme: eerst Mussolini en na Hitlers electorale overwinning in 1933 ook de Führer. In 1934 kocht onze Britse peer het riddergoed Dobben te Mecklenburg waar hij regelmatig de enthousiaste jager Herman Göring te gast had. Er zijn aanwijzingen over zijn financiële steun voor het Nazi regime. Als klap op de vuurpeil scheidde hij in 1935 van zijn Russische vrouw om stantepede met zijn dertig jaar jongere secretaresse – een overtuigde Nazi aanhanger – te trouwen. In 1936 verhuisde het prille stel voorgoed naar Dobben en kreeg nog twee kinderen.

Bij Deterdings uitvaart in 1939 liet Hitler een krans op zijn graf leggen. Op internet zijn daar nog foto's van te bewonderen, compleet met Nazi-bonzen en hakenkruisen. Bijzonder onthutsend is een foto waarin Hitler's gezant, Reichsamtsleiter Hilgenfeldt, aan de groeve de Hitlergroet brengt en Deterding met deze woorden toespreekt: 'Im Namen und im Auftrage des Führers Adolf Hitler grüsse ich in Dir, Heinrich Deterding, den grossen Freund der Deutschen'. Sir Henry, inmiddels tot Heinrich omgedoopt, had het duidelijk in no time heel ver geschopt bij de oosterburen.

funeral Deterding 1939-02-10 
Begrafenis van Henri Deterding, 10 februari 1939. 

Het is niet verwonderlijk dat sinds de Tweede Wereldoorlog Shell veel moeite heeft met het claimen van Deterding als grondlegger van haar wereldrijk. Er schijnen slechts vier verwijzingen naar Deterding te zijn op alle websites van Shell maatschappijen over de hele wereld. Toch blijven zijn prestaties als bedrijfsleider ongeëvenaard en zijn er critici van het bedrijf die pleiten voor weer een man van zijn kaliber aan het roer van Shell.   

Harry Lintsen schreef laatst in deze rubriek een mooi verhaal over Thomas Hughes, de aartsvader van de large technical systems benadering. Hughes onderscheidde fasen in de evolutie van ondernemingen en vroeg aandacht voor verval evenals voor groei. Hij beweerde dat geschiedenis der techniek niet alleen zijn Charles Darwin nodig had, maar ook zijn Edward Gibbons. De vraag is of de genialiteit van de overwinning – zowel voor ondernemingen als personen - niet zijn eigen graf graaft in de vorm van onvermijdelijke decadentie, overschatting, en misschien wreedheid. Deze typering slaat niet alleen op de "Napoleon van de olie", Deterding, maar ook op de tijdgenoten die hij op zijn pad tegenkwam - zeker Stalin en Hitler, en misschien zelfs Churchill. Was er met de olie iets bijzonders aan de hand, of is dit een meer algemeen verschijnsel? 

Terug..

Reageren

Naam:
Email:
Reactie:

* Alle velden zijn verplicht

Herhaal de letters en cijfers (om automatische berichten te voorkomen)

This form is generated by FormHandler