Werken aan de robotsamenleving

18 juni 2015

De arbeidsmarkt zal steeds meer beïnvloed worden door robots. We staan voor een technologische revolutie en moeten ons afvragen hoe we daar als samenleving mee omgaan. Dat is in het kort de samenvatting van het rapport 'Werken aan de robotsamenleving: visies en inzichten uit de wetenschap over de relatie technologie en werkgelegenheid'. Het Rathenau Instituut schreef dit rapport in opdracht van de Tweede Kamer. De Stichting Historie der Techniek was verantwoordelijk voor één van de hoofdstukken in het rapport.  

De commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de Tweede Kamer vroeg begin 2015 aan het Rathenau Instituut of ze een overzicht kon maken van wat er in de wetenschap bekend is over de invloed van technologische ontwikkelingen op de werkgelegenheid. Dit mede naar aanleiding van een toespraak van minister Asscher waarin hij zijn zorgen uitte over robots en werk. De Tweede Kamer wil de inzichten uit de wetenschap en de lessen uit de geschiedenis gebruiken als basis voor het komende politieke debat over de effecten van technologie op de arbeidsmarkt.

Het Rathenau Instituut dat al jaren de relatie tussen technologie en samenleving onderzoekt, verrichtte in samenwerking met TNO en de Stichting Historie der Techniek literatuuronderzoek, interviewde experts en analyseerde de media.

Het onderzoek laat zien dat informatietechnologie, zoals robots en internet, bijdraagt aan de groei van arbeidsproductiviteit. De consensus onder economen dat innovatie niet tot baanverlies leidt, brokkelt echter sinds 2010 af. De invloed van informatietechnologie op werk verschilt. Vooral banen op mbo-niveau staan onder druk. Daarnaast maakt informatietechnologie ook de internationalisering en flexibilisering van arbeid mogelijk.

SHT-auteur Jan Korsten bracht samen met Harry Lintsen en Johan Schot in beeld hoe nieuwe sleuteltechnieken - stoomkracht, elektriciteit en informatietechnologie - de afgelopen eeuwen een rol speelden bij het op gang brengen van maatschappelijke veranderingsprocessen. In Nederland bleken de ontwikkelingen geleidelijk en niet schoksgewijs te verlopen. Verschillende sleuteltechnieken bleven naast elkaar functioneren. Nieuwe sleuteltechnieken leidden ook niet tot structurele crisissen op de arbeidsmarkt. Ze boden wel een voedingsbodem voor de opkomst van nieuwe organisatievormen in het bedrijfsleven. Dit maakte een betere afstemming van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld via het onderwijs, noodzakelijk.

Volgens het Rathenau Instituut komt de robotsamenleving eraan. Het instituut roept de politiek op om daar een wenkend perspectief van te maken, een uitgangspunt dat richting kan geven. De geschiedenis laat zien dat dat kan door te investeren in maatschappelijk verantwoorde innovatie, in onderwijs en in aandacht voor de verdelingen van kosten en baten.

Tweede Kamerlid en commissievoorzitter Brigitte van der Burg nam het rapport in ontvangst. Ze zegt: 'Het rapport geeft een gedeeld startbeeld op basis waarvan ieder vanuit zijn of haar maatschappijbeeld en politieke visie de mogelijkheden en risico’s kan aangeven die technologische ontwikkelingen nu en in de toekomst kunnen opleveren voor de werkgelegenheid en de economische groei.'

De commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de Tweede Kamer organiseert in september een expertmeeting om dieper in te gaan op de informatie uit het rapport.

Rapport

Est, R. van & L. Kool (red.). Werken aan de robotsamenleving: visies en inzichten uit de wetenschap over de relatie technologie en werkgelegenheid (Den Haag, Rathenau Instituut 2015)

U kunt het rapport hier downloaden.

Terug..